Witōmy
we zabytkowym parku przi zōmku we Sławikowie
na placu, kery je niymym świadkym historyje wsi, jeji miyszkańcōw i dŏwnych pōnōw zōmku. Park je tajlōm dŏwnyj rezydyncyje zōmkowyj. We 1831 roku majōntek we Sławikowie nabōł grŏf Ernst von Eickstedt. Familijŏ von Eickstedt bōła bez gyneracyje zwiōnzanŏ ze Sławikowym. We miyjscowyj pamiynci bōła to familijŏ szanowanŏ ôd miyszkańcōw. We majōntku robiyły cołke gyneracyje sławikowskich familiji, a ôstałe świadectwa gŏdajōm ô życzliwości i staraniu grŏfōw ô swōj dinst. Znōmy przikład ze historyje, co we nij Eickstedtowie ôblykli „ôd szłap do gowy” bajtla ôd swojego kołorza, jak szoł do Piyrszyj Kōmunije Świyntyj. Familijŏ von Eickstedt bōła we majōntku do 1945 roku. Na terynie parku je smyntŏrnŏ kapela – mauzoleum familije von Eickstedt, kerŏ je ważnōm pamiōntkōm historyje tego placu. Przi szpacyrowaniu po parku pamiyntojmy, iże stōmpōmy po ścieżkach historyje.
PRAWIDŁA KORZYSTANIŎ Z PARKU
- SZANUJ HISTORYJÕ Dbej ô zabytkowy charakter parku i ôstałe historyczne elymynty.
- SZANUJ PLAC PAMIYNCI Kole smyntŏrnyj kapele zachōw ciszõ, powagõ i reszpekt.
- CHRŌŃ PRZIRODÕ Niy niszcz strōmōw, krzokōw, kwiŏtkōw ani inkszych elymyntōw parku.
- ZACHŌW CZYSTOŚĆ Niy maraś terynu. Hasie wciepuj do hasiŏka.
- NIY KURZ Niy kurz cygaryt, tabakowych produktōw ani elektrōnicznych cygaryt.
- NIY PIJ ALKOHOLU Niy pij napojōw alkoholowych na terynie parku.
- NIY KORZYSTAJ Z ÔGNIA Niy rozpŏlej fojery, grillōw ani niy używaj ôtwartego ôgnia.
- DEJ POZŌR NA SWOJIGO PSA Kludź psa na hundelajnie, a po swojim zwiyrzyńciu poschrōniej.
- USZANUJ SPOKÓJ I RUŁÕ Bez zgody zarzōndcy terynu niy ôrganizuj fajrōw, trefiyń, sesyji fotograficznych, niy ustawiaj sztandōw ani inkszych kōnstrukcyji.
- BEZPIECZEŃSTWO Niy wjeżdżej mechanicznymi wozidłami. Przipasuj sie do ôznaczyń i przestrzegej prawideł.
Zōmek we Sławikowie – herc rezydyncyje
ÔD MŌNUMYNTALNYJ SIYDZIBY DO RUJINY
Historyjŏ majōntku we Sławikowie siyngŏ XVIII stoleciŏ. We ôkresie tym jego pōnym bōł Jōn Gottlob von Drechsler. Niyskorzij majōntek przeszoł we rynce bratōw Friedricha i Karola von Ingersleben. We 1795 roku majōntek nabōł Adolf von Eichendorff – fater zocnego poety Josepha, za 106 000 talarōw. We 1831 roku za 62 000 talarōw, pōnym na Sławikowie ôstoł Ernst von Eickstedt. We latach 1856–1865 na zōmku bōła bausztela. Tedy nadano mu impōnujōncy i reprezyntacyjny wyglōnd we eklektycznym sznicie, ze elymyntami neorenesansu i klasycyzmu. Ôkŏzały zōmek wyrōżnioł sie, a podle rysunku mieściōł 100 izbōw.
TAJYMSTWO 99 IZB I SZTOJER
Ze zōmkiem wiōnzała sie ôbmyślanŏ strategijŏ dŏwnych pōnōw: ôficjalnie bōło podawane, iże rezydyncyjŏ mŏ yno 99 izb, a jedna ś nich ôstŏwała ekstra do kōńca niyzrobionŏ. Niy bōło to sprawiōne skuli tego, że niy miyli piniōndzy, yno skuli paragrŏfōw. Ci, co majōm 100 i wiyncyj izb, musieli płacić wiynkszy sztojer i tyż musieli podlygać ôbowiōnzkowi przijmowaniŏ i kwaterowaniŏ wojokōw. Przi deklarowaniu 99 izb, rōd von Eickstedt chrōniōł swojõ rułõ i majōntek.
ZŁOTE LATA REZYDYNCYJE
Sławikowski majōntek bōł niy ino cyntrum zarzōndzaniŏ, ale bōł tyż ôstrzodkiem kultury i kamrackigo życiŏ. Nawiydzany bōł przez zocnych byzucherōw ze cołkigo Ślōnska. Familijŏ von Eickstedt robiyła szykowne przijyńciŏ, zbiyrała kolekcyje kōnsztu i przekŏzowała gyneracyjōm feszterowske tradycyje.
WOJYNNY ĆMIYWEK I TERŎZKI
We czŏs bojōw ô przeprawõ odrzańskõ wiosnōm 1945 roku zōmek ulegnōł yno niyznacznymu zniszczyniu. Richtig prziszoł na niygo upŏdek po wojnie: kradzioki i dewastacyje – za dozwolyństwem władzy ludowyj, ôbiekt ôbrŏcali we rujinõ. Dzisiŏj majōntek ôstŏwŏ we stōnie zabezpieczōnym, a jego mury durch spōminajōm ô dŏwnyj potyndze i architektōnicznym kōnszcie dŏwnych pōnōw
POWIARKI I BERY
Sławikowskie ôzprŏwki ze notōm historycznygo tajymstwa
- STRZEDNIOWIECZNE RYBŎKI I PIERWOTNŎ KAPELA
Powiarka głosi, iże we X stoleciu trzi rybŏki, na wschodńym rancie dzisiejszyj wsi, postawiyły małõ, drzewianõ kapelõ ku czci Świyntego Jorga. Bōło to wotum dziynkczynne za ôcalynie we czŏsie wielgi wody na Ôdrze, kerŏ przepływŏ zarŏz kole historycznygo zōmkowygo bergu. Figura biskupa (uznowanygo za św. Wojtecha), wrażōnŏ je na szpicy bocznygo ôłtŏrza we sławikowskim kościele, we lewyj rynce trzimŏ pastorał, a we prawyj dzierży wiosło. Miyszkańcy Sławikowa ôd gyneracyji wierzōm, iże te wiosło bōło gyszynkiem ôd tych trzech rybŏkōw.
- NAJAZD TATARŌW: ZWŌN I SKRYTY MIECZ
We 1241 roku tatarske najezdniki wziyni do niywole Przemka – kościelnygo ze Sławikowa, kery skrōł swojõ babõ Dobrochnõ i oziymletniego synka Sławka we kościelnyj wieży, a sōm zaczōn „bić na trwogõ”, coby ôstrzec wieś. Dobrochna umarła ôd tatarskich fajlowych szusōw. Ôsiyrocōny synek błōnkoł sie bez lata po lasach jak borok. Kedy wrōcił do ôdbudowanygo Sławikowa, zwōn we kościele, kery wcześnij niy umioł sie rozkolybać, zaczōn sōm zwonić. Sławek umrzył ze wyciyńczyniŏ pod kościelnōm wieżōm. We czŏsie pogrzebu, kej jygo ciało spocznyło we grobie, zwōn wydoł ôstatni, żałosny klang i pynknōł na trzi tajle ze srogigo żŏlu.*
Inkszŏ powiarka głosi, iże we 1241 roku ruske rycerstwo, co uciykało przed Tatarami, skryło we ôkolicach Sławikowa relikwijõ – miecz Świyntego Jorga – kery do dzisiŏj spoczywŏ kajś we ôkolicy dŏwnygo kościōłka i czekŏ na swojigo ôdkrywcõ.
* Drzewiany kościołek ze Sławikowa poświyncōny ôstoł we 1223 roku bez wrocławskigo biskupa Wawrzyńca. Kościołek społym ze zwōnnicōm, bez zwōna, przeniesiōny ôstoł we 1849 roku do Zabełkowa.
III. BIŎŁY ZŌMEK
Za starygo piyrwej, postrzōd sławikowskich lasōw i pōl, wznosiył sie Biŏły Zōmek. Miyszkoł we nim możny krōlewski marszŏłek społym ze swojōm małżōnkōm – cudzoziymkōm ô jasnych wosach jak lyniane przyndziōłko. Krōm ôpływaniŏ we bogajstwa, herc żōny marszŏłka drynczyła niewyjasnionŏ tynsknota i głymboki lankor. Marszōłek fest przŏł swojij żōnie, pragnył prziwrōcić uśmiych na jeji gymbie. Przikludzoł dlŏ nij krystalicznõ wodõ ze snŏżnych zdrzōdeł, kŏzoł przikludzić słowiki, coby jejich śpiyw ukojył jeji spanie we nocy. We swojim ôddaniu rycyrz posunył sie do pofyrtaniŏ – prōbowoł chycić prōmiynie słōneczne, co przypłaciył cŏłkowitōm ślepotōm. Chociŏż po Biŏłym Zōmku niy ôstoł żŏdyn ślŏd, a tyn plac zarosły niyskorzij pola rapsu, ta powiarka dŏła zaczōntkōm Sławikowa bŏjkowy i mistyczny karakter.
- JOSEPH VON EICHENDORFF I „SIWŎ PANI”
Podwiela majōntek we Sławikowie przeszoł we rynce rodu von Eickstedt, przinoleżoł do familije von Eichendorff. Ze tym placym wiōnże sie niyôbyczajnŏ ôzprŏwka ô zocnym poecie Josephie von Eichendorffie. Podle przekazowanyj powiarki, we czŏsie burzowyj nocy, społym ze grŏfym i służōncym doczkoł sie heksy: kobity we siwym klajdzie i we pelerynie, kerŏ isto nawiydzała zōmek, wlazowała bez żelezne dźwiyrze, co żŏdyn niy umioł ich ôdewrzić. Heksa richtig sie ukŏzała, a służōncy, niyświadōmy sytuacyje, podlecioł ze światłym, coby ôświytlić jeji drogõ. Pani skŏzała mu kerōnek i społym ze służōncym straciyła sie za dźwiyrzami. Za nimi, chwilõ niyskorzij, doł sie słyszeć wylynkany ryk służōncygo, a flama świycy poety zgŏsła. Kedy prziszoł nazŏd ze nowōm świycōm, uwidzioł umrzytygo służōncygo i juzaś zatrzaśniynte żelezne dźwiyrze.
- PAŁACOWE MŌNSTRY
Miyjscowy lud unikoł szpacyrōw naôbkoło rezydyncyje we strachu przed „mōnstrami” – ludźmi ze skrzywionymi ryncami i ze szpotlawymi szłapami, ułōmnościami, kere wynikajōm ze chorōb, a kere isto zamiyszkowały we niykerych izbach zōmku, a kerym bōło przipisywane wszylkie niyszczynściŏ i tragedyje we wsi.
Wiyrchowe ôzprŏwki stanowiōm powiarki, chopske bery i bŏjki zakorzyniōne we dŏwnyj ustnyj tradycyji raciborskygo regijōnu.
Smyntŏrnŏ kapela – mauzoleum Familije von Eickstedt
PLAC SPOCZYNKU I PAMIYNCI:
XIX-wiecznŏ neogotyckŏ kapela, kerŏ służyła za włośne mauzoleum, je dopołniyniym miyjscowego smyntŏrza. We jeji krypcie skłŏdano ciała umartych ze familije von Eickstedt, m.in. barōna Ernsta von Eickstedt, umrzytego we 1865 roku. Kej ôn żył postawiony ôstoł nowy kościōł pod wezwaniym św. Jorga we Sławikowie. Kapela bōła sakralnym i sepulkralnym upamiyntniyniym ważnyj familyje, kero zarzōndzała majōntkym we Sławikowie.
ARCHITEKTURA I SYMBOLE:
Kapela wybudowanŏ ôstała ze czyrwōnyj ceramicznyj cegły i reprezyntuje styl angelskigo neogotyku. Jeji fasadõ i mury zdobiōm charakterystyczne ôstrołukowe ôkna, kamiynne profile, a tyż bogate detale kamiyniarskie. Postrzōd zachowanych architektōnicznych elymyntōw na uwagõ zasuguje jedna ze szpicowych wieżyczek (fial), kerŏ wiyńczy jednõ ze szpicōw i je świadectwym dŏwnyj elegancyje kapele. Ze zadku budōnku je wlażyni do grobowyj krypty, a we fasadzie do dzisiŏj idzie uwidzieć ślady po dŏwnych zdobiyniach i wapynach.
TRAGICZNE LOSY I ÔCHRŌNA:
Po 1945 roku kapela podzieliyła los zespołu zōmkowego – bōła dewastowanŏ, sztyjc habrowano i pomału zrobiyła się ze nij rujinŏ. Terozki sōm podejmowane roboty na rzecz jeji zabezpieczyniŏ i zachowaniŏ jako placu pamiynci i kulturowyj erbizny tego regiōnu.
Prosimy ô ciszõ i zocã dlŏ tego placu.
WAPYN FAMILIJE VON EICKSTEDT
Zielōnŏ erbizna Sławikowa
Strōmy, zygroda i ôranżeryjŏ dŏwnyj rezydyncyje
- KRŌL PARKU – PLATAN KLONOLIŚCIŌTNY
Tyn strōm je żywym dynkmalem historyje Sławikowa, zasadzōny we czŏsach nojwiynkszyj świytności rezydyncyje.
- Wyjōntkowość: Impōnuje majestatycznymi miarami i charakterystycznōm, łuszczōncōm sie skōrōm, kerŏ tworzi niyôbyczajne, „marmurowe” mustry.
- Schrōniynie dlŏ życiŏ: Wiykowy strōm mŏ naturalne dziury. Stŏły sie ône dōmem dlŏ kolōniji lacopiyrzōw, kere sam znojdujōm bezpieczny schrōn.
- Siyła natury: Przebywanie wele wiykowych strōmōw to je forma „leśnyj kōmpieli” (shinrin-yoku). Strōmy majōm moc wyciszajōncõ, kerŏ redukuje zgryzoty i przidŏwō witalnyj ynergije.
- Ciekawŏ rzecz: Platany to „majstry przetrwaniŏ” – fest dobrze radzōm sie we ciyńżkich warōnkach, bestōż czynsto zdobiōm pŏrki rezydyncyjōw.
- OAZA BIORŌŻNORODNOŚCI
Park we Sławikowie je bogajstwem gatōnkōw, kere tworzōm niyôbyczajny mikroklimat.
- Fest epne sōmsiady: Znojdziesz sam potynżne dymby szypułkowe, ajnfachowe buki, ajnfachowe kasztanowce, ajnfachowe graby, ajnfachowe klōny i jawory, byrki, magnolije japōńske, jasiōny, czorne chojinki, trześnie, drobnoliściōtne i szyrokoliściōtne lipy, a tyż brzostki.
- Wiosynne przebudzynie: Na wiosnõ park zakwitŏ tepichem knoblauchu niedźwiydziego, a jygo wōń i biołe kwiotki tworzōm niyzapōmniane przedstawiynie natury.
- Użytkowy karakter: Dŏwnij tyn park bōł tyż placem roboty i życiŏ. Kōnski murōw, kere mijŏsz, to ôstałości dŏwnygo ôgrodzyniŏ, kere ôddzielało rezydyncyjõ ôd pōl.
- Rōżanŏ zygroda i holynderske rōzy: We połedniowyj tajli dŏwnygo zōmkowygo kōmpleksu bōła porapoziomowŏ rōżanŏ zygroda, usytuowanŏ za potynżnōm, murowanōm pergolōm, a przi samym wchodzie do zōmku rosły piykne holynderske rōzy, kere po wojnie ukradli drabsiki społym ze resztōm wystroju.
- ÔRANŻERYJŎ – ZIMOWE HERC ZYGRODY
Fest wiylkie wrażynie robiyła zimowŏ zygroda, kaj pod włośnym wapynem wyryli dewizõ, kerŏ prziświycała cŏłkim gyneracyjōm grŏfōw: „Stat robur in fide” – Siyła tkwi we wierze. Ôranżeryjŏ niy bōła jyno chałupōm – bōł to „salōn pod szkłym”.
- Cyl: Służyła do zimowaniŏ egzotycznych zielin, kere by niy przeżyły samtejszych zimōw. Bōła świadectwym wysokij ôgrodniczyj kultury pōnōw ze Sławikowa.
- Szpacyr bez czŏs: Dŏwne alejki kludziły pōmiyndzy strōmami, a narychtowanymi ôsiami do wejzdrzynio na zōmek we połnyj szwarności. Dzisiŏj ôranżeryjŏ, nacychowanŏ piyntnem czŏsu, dziynki fantazyji przizwŏlŏ ôdtworzić jeji dŏwny blysk.
